Voorbije producties

   

Studio Shehrazade

Haider sherah groot
zon 29 nov 2020
Uitgesteld - Rataplan Antwerpen
20:00
“Een erg associatieve compilatievoorstelling: radicaal, grappig, schurend.” - Filip Tielens, De Standaard
"Met een danstheatervoorstelling voor 15+ verbrijzelen Haider Al Timimi en Gorges Ocloo in één extravagante vertoning onze bekrompen opvattingen over ras, gender en seks. En het resultaat is nog vrolijk ook. - Mia Vaerman, #jury19 het Theaterfestival


Stel dat er een zwart gat is waar we ons aan het alziend oog van de publieke opinie, van de maatschappij en haar moraal kunnen onttrekken en ongeremd onszelf kunnen zijn, afgepeld van uniformen, codes en predestinatie. Vrij om te zijn, om lief te hebben, om de ander daadwerkelijk te ontmoeten.

Studio Shehrazade is zo’n plek. Daar vinden twee mannen, van Ghanese en Irakese afkomst, mekaar. In de Studio is niets wat het lijkt en vervallen alle zogezegd 'natuurlijke' evidenties. Het huwelijk is geen tweemanszaak, toxische mannelijkheid transformeert tot transgenderactivisme, Afrikaanse goden en oosterse geesten wisselen naar believen van gedaante, van geslacht of van seksuele voorkeur en de Pride wordt een viering van de ziel.

Studio Shehrazade is een dans/theatervoorstelling, geïnspireerd op het werk van fotograaf Hashem El Madani die in Beirut een discrete fotostudio runde, waar mensen hun ware aard en geheime fantasieën in beeld lieten brengen. For their eyes only.

Studio Shehrazade tast de grenzen af van de perceptie die sommige culturen hebben op homoseksualiteit en wil de fobie en daaruit volgende (gruwel)daden aan de kaak stellen. Maar evengoed wordt de westerse blik bevraagd, die homoseksualiteit vaak herleidt tot een aparte, vaststaande identiteit.

Een productie van Kloppend Hert en ARSENAAL/LAZARUS in coproductie met Vooruit Gent en C-TAKT Genk.

Geselecteerd voor het TheaterFestival 2019. Lees onderaan het juryrapport.

MET DANK AAN
Abdellah Bijat, Johan Van Acker, Sarah Eisa, Edoardo Ripani, Geert Opsomer, Kristof Van Hoorde, Bart Grietens, Bob De Mol, Transfo Collect, Jong Gewei, Bij' De Vieze Gasten, Marsha P. Johnson, Harvey Milk, Mufti Abu Nawas voor zijn verhelderende lessen over anale seks, alle jongensbruiden die Afrika groot hebben gemaakt, Mashrou Layla, Tarkan, Ricky Martin, Madina Obroni de eerste Ghanese transgender die uit de kast kwam.



Spel

Haider Al Timimi & Gorges Ocloo

Regie

Haider Al Timimi

Co-regie

Renée Goethijn

Choreografie

Georgina Del Carmen Teunissen

Dramaturgie

Bart Capelle

Lichtontwerp

Reynaldo Ramperssad

Affiche

Mario Debaene

Kostuum

Marij Debrabandere

Scenografie

Sven Roofthooft

Techniek

Dieter Lambrechts, Thomas Cuyckens, Valentin Boucq, Bram Corneille

Zakelijke leiding

Brigitte Mys

Productieleiding

Marjolein Hectors & Elise De Vos

Een productie van

Kloppend Hert, ARSENAAL

In coproductie met

Vooruit Gent & C-TAKT Genk

Juryrapport het Theaterfestival 2019.


Met een danstheatervoorstelling voor 15+ verbrijzelen Haider Al Timimi en Gorges Ocloo in één extravagante vertoning onze bekrompen opvattingen over ras, gender en seks. En het resultaat is nog vrolijk ook. ‘Onze’ staat voor de westerse landen – waar homoseksualiteit pas in 1973 uit het handboek voor psychologische pathologieën werd geschrapt. Maar evengoed slaat het woord op de homofobie die de hele mensheid treft. Of wat te denken van de geblinddoekte homoseksuelen die de IS-strijders in Irak en Syrië van de daken gooiden? Precies die beelden waren voor de Irakees Al Timimi aanleiding voor deze voorstelling. Al merkt de Ghanese Ocloo erbij op dat niet homoseksualiteit door het Westen naar Afrika werd gebracht, maar wel homofobie…

Hun turbulente associaties van dialogen, muzieknummers, reflecties en mannenbeelden in alle mogelijke outfits en poses tonen niet zozeer de clichés, maar vooral de vrolijke transgressies van de gestelde ‘normen’. Gorges Ocloo doet het met veel male power op hoge hakken, Haider Al Timimi met vertederende onhandigheid en frêle beentjes. Die exhuberantie pleit niet louter voor mannenliefde: het gaat erom dat geen enkel minnespel in een keurslijf gesnoerd hoeft te worden. ‘Queer’ staat in het Engels voor wat verkeerd is, scheef, bizar, vreemd, zelfs verontrustend. Dat is het waar de twee protagonisten zingend, dansend en grollend voor pleiten. Of zoals Ocloo blijft herhalen: ‘Wat vandaag de waarheid is, kan morgen een leugen zijn.’

De titel, Studio Shehrazade, verwijst naar het fotoarchief van Hashem el Madani, die tussen 1948 en 1982 duizenden foto’s nam van Libanezen van alle slag: macho’s met een geweer, homo’s in trouwjurken, zoenende lesbiennes… Ze mochten op de pellicule zoals het hen zinde: queerness zonder moreel oordeel. Het is die studio die Kloppend Hert op de planken zet, letterlijk én figuurlijk.

In Lettres Persanes, een brievenroman van de Franse filosoof Charles de Montesquieu uit 1721, beschrijven twee Perzen met flink wat sarcasme hun indrukken over de Parijse zeden. Haider Al Timimi en Gorges Ocloo doen drie eeuwen later hetzelfde, maar dan in een hedendaagse danstheatervoorstelling. Vanuit hun unieke positie als kunstenaars met Irakese en Ghanese roots tonen zij met meesterlijke vrolijkheid – en milde spot – ons korset aan maatschappelijke regels. Het levert de meest bevrijdende boodschap van het seizoen op. En de chaos op de speelvloer? Die weerspiegelt de queerness in elk van ons.

Interview door Evelyne Coussens voor De Morgen op 2 januari 2020
Beeld Eric de Mildt

Haider Al Timimi en Gorges Ocloo, artistieke leiders ‘van kleur’ in Vlaamse theaterhuizen

De makers Haider Al Timimi en Gorges Ocloo leken voorbestemd tot een leven als elektromonteur en automechanicus. Dit jaar worden ze ieder artistiek leider ‘van kleur’ bij een Vlaams theaterhuis. ‘We hebben het geluk gehad de juiste mensen tegen te komen die detecteerden waar onze verlangens zaten.’

Screenshot 2020 01 22 at 15 53 26

Het weerzien gebeurt met een speelse diss. Gorges Ocloo: “Hé man, mooie schoenen, waar heb je die gepikt?” Haider Al Timimi, zonder verpinken: “Daarnet op straat, van iemand die ze niet meer nodig had.” Maar de twee theatermakers zijn geen echte bad boys, daarvoor is hun beroepsernst te groot. In 2020 komen ze allebei aan het hoofd van een theaterhuis. Niet met het been vooruit, maar met een uitgestoken hand.

In september stonden ze nog samen op het Theaterfestival met Studio Sheherazade, een even gewaagd als vrolijk kitschcabaret over homoseksualiteit in de Afrikaanse en Arabische wereld. In 2020 wacht hen een nieuwe uitdaging: Al Timimi wordt artistiek directeur van Theater Antigone in Kortrijk, Ocloo wordt samen met Greet Jacobs en Femke Stallaert het artistieke team achter Beeldsmederij DE MAAN in Mechelen.

Niet evident voor een Belg met Ghanese roots, die opgroeide in het Limburgse Oud-Winterslag en tot een leven als elektromonteur voorbestemd was. En al evenmin voor Al Timimi, die als 6-jarige jongen uit Bagdad wegging, een opleiding in automechanica kreeg en straks de eerste theaterdirecteur van kleur is in Vlaanderen. Hoe is het (dan toch) zo ver kunnen komen?

Haider Al Timimi: “We hebben het geluk gehad de juiste mensen tegen te komen die detecteerden waar onze verlangens zaten. Er waren wellicht ook triggers in onszelf, maar ik geloof absoluut niet in het credo ‘als je maar hard genoeg wilt’. Gorges en ik koesteren een grote nederigheid tegenover het leren. En we beschikken over iets wat ik faalresistentie noem: de veerkracht om zelfs in niet-evidente contexten door obstakels heen te breken.”

Toch schrijven ze veel toe aan hun ‘vaders en moeders’, zoals Ocloo ze noemt. In zijn geval gaat het in eerste instantie om de Genkse sociaal- artistieke organisatie Yawar, die de jonge Ocloo leerde zijn woede op een constructieve manier in te zetten – later namen de docenten aan de Brusselse theaterschool RITCS die rol over. Al Timimi werd opgepikt door het toenmalige Union Suspecte en de getalenteerde breakdancer stroomde via Chokri Ben Chikha snel door naar het hart van de Vlaamse podiumwereld.

In de 20 jaar die volgden zouden zachtjesaan spelers en makers van kleur het veld binnendruppelen. De laatste vijf jaar ging die beweging in crescendo, maar niet altijd op de juiste manier, vinden beiden. Al Timimi: “Soms lijkt het een shopcultuur. Theaterdirecteurs hebben haast om gekleurde talenten te ‘vinden’. Jonge mensen krijgen daardoor nauwelijks de tijd om te groeien. Vooral als blijkt dat veel van die gasten een andere verbeelding over wat theater is binnenbrengen.”

Ocloo: “Die verbeelding heeft te maken met hun andere achtergrond, maar valt er niet mee samen. Ik heb roots in Ghana, maar ik moet niet steeds mijn eigen verhaal vertellen. Toen ik afstudeerde was ik die vraag kotsbeu, tot op het punt dat ik mijn docenten voorstelde een voorstelling over de seksuele relatie tussen Filip en Mathilde te maken.” (grijnst) Al Timimi: “Je hoeft de diversiteitskwestie niet de hele tijd te benoemen. Het is de kleur zelf die de canon uitdaagt, die het verhaal vertelt.”

In die zin is het belangrijk dat Al Timimi en Ocloo vandaag niet alleen zichtbaar zijn als makers en spelers, maar dat ze ook een leidende positie opnemen. Een positie die hen de mogelijkheid geeft ‘kleur’ in haar meest brede betekenis binnen te brengen op een manier die zij interessant vinden. “Het gaat mij erom het hele palet van de straat naar binnen te trekken”, zegt Al Timimi. “Met een huis kan ik jonge makers de kans bieden te prutsen en te falen, om zonder haast hun handschrift te ontwikkelen.”

Ook Ocloo is erop gebrand zo veel mogelijk verschillende werelden in het Mechelse huis waar kinderen en jongeren centraal staan binnen te brengen. “Dat de jeugd bij ons vanzelf binnenstroomt (via schoolvoorstellingen, EC) is een groot cadeau. Ik wil dat kinderen bij DE MAAN van zo veel mogelijk proeven, zodat ze aan het einde van het jaar kunnen zeggen: ‘Ik heb alles gezien en alles is mogelijk, want wat ik me maar kon inbeelden is gebeurd.’”

Al Timimi: “Ik geloof erg in micropolitiek, zoals die in een dansstuk kan zitten. Als meningen expliciet worden, stel ik me altijd de vraag wat nog het verschil is met wat de andere media over ons uitstorten. Theater kan de ziel week maken, vatbaar om op een andere manier iets te begrijpen, dat is juist zijn kracht.”

Tegen de geplande Vlaamse cultuurbesparingen kwam protest uit de sector. “Ik ben niet bang voor het politieke klimaat”, zegt Al Timimi. “Ik stel me meteen de vraag welke rol ons huis daarin kan spelen. Ik kijk ernaar uit met de stad het gesprek te voeren, op de vloer of ernaast. Sowieso geloof ik dat kunst een verantwoordelijkheid draagt in het verbinden van mensen.”

Met de opdracht die hij zich stelt, viseert Al Timimi niet de witte, rechtse kiezer, geeft hij aan. Toen tijdens de gekleurde schoolvoorstellingen van Studio Sheherazade de vraag werd gesteld wie tegen het homohuwelijk bezwaar had, stond in sommige zalen de helft van het publiek op. Ocloo: “Dat zijn waardevolle momenten. Als we beweren dat we de complexiteit van de straat willen inademen, moeten we niet bang zijn voor mensen die anders denken, welke kleur ze ook hebben.”

Politiek en kunst zijn voor Al Timimi en Ocloo niet te scheiden, maar van de meer activistische podiumvormen blijken ze koele minnaars. “Er moet ruimte zijn voor expliciete stemmen”, zegt Al Timimi, “maar het is niet het artistieke werk dat ik zou maken, en al helemaal niet als het bijdraagt tot polarisatie.” Ocloo: “Vaak zijn die stemmen meer politiek of academisch dan artistiek, want als je vanuit een artistieke drive werkt, polariseer je niet.”

Al Timimi: “Ik geloof erg in micropolitiek, zoals die in een dansstuk kan zitten. Als meningen expliciet worden, stel ik me altijd de vraag wat nog het verschil is met wat de andere media over ons uitstorten. Theater kan de ziel week maken, vatbaar om op een andere manier iets te begrijpen, dat is juist zijn kracht.”

Wat met het structurele racisme in de kunstensector, kan een portie micropolitiek ook daartegen weerstand bieden? “Racisme is nog altijd aanwezig in de hele samenleving, maar de kunstensector kan stilaan niet meer heen om talent van kleur”, zegt Al Timimi. “Dat wij met onze achtergrond in deze positie zitten, bewijst dat. Het kan allemaal sneller en het blijft keihard werken om dat ‘inclusieve’ verhaal te verdedigen, maar het zijn stappen in de goede richting.”

In ieder geval regisseert straks een ‘donkere jongen’ – zoals Ocloo zelf zegt – het witte theatericoon Josse De Pauw in een bewerking door de Nigeriaanse schrijver Ben Okri van een van de canonieke verhalen uit de westerse literatuur, Moby Dick. “Ik denk niet in die termen of statements”, zegt Ocloo. “Ik zoek gewoon mensen met wie ik graag wil samenwerken. Josse keek een beetje op van de manier waarop ik over theater denk, maar zei direct: ‘We doen het’. Ik heb het gevoel dat er een wederzijds vertrouwen groeit.”

Al Timimi: “Dat is de essentie. Als we de canon willen verbreden, moeten we vooral nieuwsgierig blijven naar andermans verhalen.”

Al wat je niet durfde vragen over homoseksualiteit…

Wat de Irakese Haider Al Timimi en de Ghanese Gorges Ocloo in ‘Studio Shehrazade’ doen is niet min: met open vizier onderzoeken ze als hetero mannen waar de haat en afkeer voor homoseksualiteit of andere vormen van ‘queerness’ vandaan komt. Ze gooien het eigen lijf in de strijd tegen zo’n kromdenken. Zo laten ze zien dat de grenzen tussen ‘straight en ‘gay’ of ‘queer’ minder scherp en absoluut, en lang niet zo cultureel bepaald zijn als religieuze en politieke leiders om dubieuze motieven voorhouden. En passant steken ze ook al eens de draak met de omgekeerde beweging die homoseksualiteit rabiaat als een identiteit wil opeisen. Humor is inderdaad hun wapen tegen hatelijke onzin.

Studio Sherazade was de naam van de fotostudio van Hashem El Madani in Beirout. Iedereen kon er terecht om zijn of haar geheimste fantasieën op de gevoelige plaat vast te leggen. De Irakese kunstenaar Akram Zaatari wist er later de hand op te leggen en maakte dit buitengewone oeuvre wereldkundig, o.a. door een tentoonstelling in Tate Modern London. Die studio staat prominent rechts vooraan op het podium. Al Timimi en Ocloo staan er te pronken in innige omhelzingen. Het resultaat zie je, naast foto’s van Al Madani zelf, op een scherm achteraan. Omhelzingen worden steeds intiemer, met hete kussen erbij, maar altijd gaat het vooral om het beeld dat ze van zichzelf projecteren. Het is een charade van een gedroomde, maar onmogelijke werkelijkheid. De gevoelens en gedachten die daarbij opwellen, van pauwentrots tot onzekerheid, maken ze kenbaar met pancartes, zoals Bob Dylan ooit deed in de film bij ‘Subterranean Homesick Blues’.

‘Subterranean’ en ‘Blues’ zijn wel de gepaste woorden hier, want buiten de fotostudio is het al kommer en kwel voor deze heren die zo graag met hoge hakken, gestifte lippen en rokjes door het leven zouden gaan. Iets waar ze trouwens niet alleen mee staan. Op een bepaald moment paradeert Al Timimi parmantig over het podium in een generaalskostuum, met een grote donkere zonnebril en kepie waarmee hij sprekend lijkt op Moammar Khadaffi. Al zou die het dan misschien niet gewaagd hebben om zijn broek voor een rok te verruilen en een kinderkoets mee te zeulen. Of bokshandschoenen te dragen.

Daarmee zitten we bij de kern van de zaak: homoseksualiteit mag nu dan verketterd worden in de islamitische wereld, en al evenzeer in grote delen van Afrika, dat is een recent fenomeen. Om niet te zeggen dat homoseksualiteit in het Midden-Oosten of Afrika een bekende en lang niet zo controversiële of allesbepalende kwestie was als men ons nu wil doen geloven. Vooral Ocloo hamert erop dat het die vervloekte missionarissen waren die dat soort denkbeelden invoerden. Homofobie is Westerse import. Ze halen ook een paar pijnlijke verhalen uit de Westerse wereld van onder het stof, zoals het verhaal van de ‘drag queen’ Sylvia Rivera en haar trawant Marsha P. Johnson. Ze beijverden zich voor de erkenning van de rechten van gays, transgenders en drag queens in de USA. Maar ze verbonden daar ook een strijd voor meer sociale bescherming aan. Als puntje bij paaltje kwam schoof de mainstream van de gay liberation movement hen echter terzijde als ‘te extreem’.

Al Timimi en Ocloo deden behoorlijk wat huiswerk om de achterzijde van deze geschiedenis naar boven te halen. Wie dat wil kan na de voorstelling heel wat documentatie mee naar huis nemen. Het mooie van de voorstelling zit echter vooral in de feestelijk ongeremde manier waarop Al Timimi en Ocloo hun tijdelijke ‘gender bend’ vieren. Ze laten zich steeds verder gaan in extatische rituelen die van alle denkbare ‘culturele tradities’ een vrolijk excessief zootje maken. Hoe zotter het wordt, hoe meer ze het publiek ook betrekken bij hun esbattementen.

Zo creëren ze sympathie voor mensen die uit de band springen, zonder ook maar iemand een haar te krenken. Het kan niemand onbewogen laten. Stel dat je ook zo’n gek verlangen had: ‘Et alors?’. ‘Studio Shehrazade’ is daardoor volkstoneel in de beste zin van het woord: het brengt de kijker iets bij over zichzelf, zonder belerend te worden, zonder in ontoegankelijke theorie te vervallen of slogans te debiteren. Het is inzicht, in een leutige verpakking. Maar wel inzicht.

Pieter T’Jonck

Voorbij

zat 03 aug
TAZ (uitverkocht) Oostende
zat 03 aug
TAZ (uitverkocht) Oostende
don 05 sep
Het Theaterfestival, Vooruit Gent
vri 06 sep
Het Theaterfestival, Vooruit Gent
woe 11 sep
Het Theaterfestival, Brakke Grond Amsterdam (NL)
vri 06 maa
C-Mine Genk
zat 28 maa
UITGESTELD Het Loo Tessenderlo
zat 11 apr
UITGESTELD Rataplan Antwerpen
din 21 apr
AFGELAST De Warande Turnhout
din 28 apr
AFGELAST De Studio - schoolvoorstelling Antwerpen
din 28 apr
AFGELAST De Studio Antwerpen
woe 29 apr
UITGESTELD de Brakke Grond Amsterdam (NL)
don 30 apr
UITGESTELD de Brakke Grond Amsterdam (NL)
zat 13 jun
UITGESTELD Rataplan Antwerpen
vri 28 aug
Antigone Kortrijk
don 24 sep
Het Loo Tessenderlo
maa 28 sep
de Brakke Grond Amsterdam (NL)
din 29 sep
de Brakke Grond Amsterdam (NL)